Tham dự cuộc họp, TS. Trương Thị Hạnh, Phó Giám đốc Chi nhánh Viện Khoa học xã hội vùng Trung Bộ và Tây Nguyên đã trao đổi về những khó khăn, vướng mắc trong quá trình đưa kết quả nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn vào thực tiễn, đồng thời đề xuất một số giải pháp nhằm tăng cường sự gắn kết giữa nghiên cứu khoa học với yêu cầu phát triển của địa phương.

Theo TS. Trương Thị Hạnh, qua thực tiễn triển khai các nhiệm vụ khoa học và công nghệ tại địa phương, hiện nay nổi lên hai điểm nghẽn lớn đối với khoa học xã hội và nhân văn:

Điểm nghẽn thứ nhất là cơ chế thương mại hóa kết quả nghiên cứu chưa thực sự phù hợp với đặc thù của sản phẩm KHXH&NV. Nếu KHKT tạo ra các sản phẩm hữu hình như công nghệ, thiết bị, giống cây trồng, vật nuôi,… có thể định giá và chuyển giao trực tiếp, thì sản phẩm của KHXH&NV chủ yếu là tri thức, luận cứ khoa học, khuyến nghị chính sách, mô hình quản trị, cơ sở dữ liệu, bộ tiêu chí và các giải pháp phát triển. Những sản phẩm này có giá trị lớn đối với quá trình hoạch định chính sách, nâng cao hiệu quả quản lý, tiết kiệm chi phí, giảm rủi ro trong quá trình ra quyết định và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, nhưng khó lượng hóa bằng doanh thu hoặc lợi nhuận theo cách thức thông thường. Vì vậy, việc định giá, đặt hàng, chuyển giao và thương mại hóa các sản phẩm nghiên cứu KHXH&NV vẫn còn nhiều khó khăn.

Từ thực tiễn của tỉnh Đắk Lắk, TS. Trương Thị Hạnh cho rằng nhu cầu đối với KHXH&NV hiện nay rất lớn, nhất là trong việc cung cấp luận cứ khoa học phục vụ quy hoạch không gian phát triển sau sáp nhập, phát triển kinh tế biển - rừng, chuyển đổi sinh kế, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, quản trị xã hội, phát triển vùng đồng bào DTTS, cải cách hành chính, chuyển đổi số và xây dựng các cơ chế, chính sách đặc thù,…. Đây là những “sản phẩm tri thức” có giá trị thiết thực đối với địa phương nhưng chưa có cơ chế tương xứng để đặt hàng, tiếp nhận, định giá và khai thác.

Điểm nghẽn thứ hai là khoảng cách giữa kết quả nghiên cứu và nhu cầu thực tiễn vẫn còn khá lớn. Nhiều sản phẩm nghiên cứu, đặc biệt là các khuyến nghị chính sách, chỉ thực sự phát huy giá trị khi được các sở, ngành và địa phương tiếp nhận, đặt hàng và đưa vào quá trình xây dựng chính sách, quy hoạch, chương trình phát triển. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít đề tài sau khi nghiệm thu vẫn dừng lại ở báo cáo tổng kết, trong khi địa phương đang cần những cơ sở khoa học cụ thể để giải quyết các vấn đề phát sinh trong quản lý và phát triển.

Từ đó, TS. Trương Thị Hạnh đề xuất cần chuyển từ tư duy “thương mại hóa sản phẩm công nghệ” sang “thương mại hóa tri thức và dịch vụ khoa học” đối với KHXH&NV, đồng thời tăng cường cơ chế kết nối giữa các viện nghiên cứu, trường đại học với các sở, ngành và địa phương. Các kết quả nghiên cứu cần được tiếp tục chuyển hóa thành chính sách, mô hình quản lý, chương trình phát triển, cơ sở dữ liệu, hoạt động đào tạo, tư vấn và các dịch vụ khoa học phục vụ trực tiếp cho địa phương.

Một vấn đề khác được TS. Trương Thị Hạnh đề cập là thủ tục hành chính trong quá trình triển khai nhiệm vụ khoa học và công nghệ còn tương đối phức tạp, khiến chủ nhiệm và thành viên đề tài phải mất nhiều thời gian. Vì vậy, TS kiến nghị đối với những nội dung thuộc thẩm quyền của tỉnh, cần tiếp tục rà soát, đơn giản hóa tối đa các quy trình, hồ sơ và thủ tục không thực sự cần thiết; đẩy mạnh số hóa, giảm các khâu trung gian và chuyển mạnh sang quản lý theo kết quả đầu ra. Đối với những nội dung thuộc thẩm quyền của Trung ương hoặc các cơ quan khác, đề nghị tỉnh tổng hợp những khó khăn, vướng mắc phát sinh từ thực tiễn để kiến nghị cơ quan có thẩm quyền nghiên cứu, điều chỉnh theo hướng thuận lợi hơn cho hoạt động nghiên cứu khoa học. Mục tiêu không phải là giảm yêu cầu về trách nhiệm hay chất lượng của nhiệm vụ khoa học, mà là giảm gánh nặng hành chính để các nhà khoa học có thêm thời gian tập trung cho nghiên cứu, nâng cao chất lượng sản phẩm và khả năng ứng dụng.

Kết luận phần trao đổi, TS. Trương Thị Hạnh nhấn mạnh yêu cầu đổi mới cách tiếp cận đối với kết quả nghiên cứu KHXH&NV: nghiên cứu phải xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, sản phẩm phải hướng tới khả năng ứng dụng, và tri thức khoa học cần tiếp tục đồng hành cùng quá trình hoạch định chính sách, quản lý và phát triển địa phương. Trong đó, UBND tỉnh, Sở Khoa học và Công nghệ giữ vai trò quan trọng trong kết nối nhu cầu của địa phương với năng lực của các tổ chức nghiên cứu, tạo điều kiện để những kết quả nghiên cứu có giá trị được tiếp nhận, thử nghiệm và nhân rộng.

Những trao đổi tại cuộc họp không chỉ đặt ra yêu cầu tháo gỡ các điểm nghẽn trong quản lý và ứng dụng kết quả nghiên cứu mà còn góp phần làm rõ hơn yêu cầu gắn nghiên cứu khoa học với nhu cầu thực tiễn của địa phương, qua đó phát huy tốt hơn vai trò củaKHXH & NV trong cung cấp luận cứ khoa học, tham mưu chính sách và đồng hành cùng tỉnh Đắk Lắk trong giai đoạn phát triển mới.