Đặt vấn đề an sinh xã hội trong chủ đề phát triển lý luận qua 40 năm đổi mới, tham luận tiếp cận an sinh không chỉ như hoạt động hỗ trợ khi khó khăn phát sinh mà còn là cấu phần nội tại của mô hình phát triển. Trên cơ sở hệ thống hóa tiến trình 1986–2026 thành bốn giai đoạn, tác giả chỉ ra sự dịch chuyển từ ưu tiên ổn định đời sống, hình thành các thiết chế bảo hiểm đến tiếp cận quyền, hệ thống an sinh đa tầng và yêu cầu nâng cao chất lượng thực thi. Nghị quyết số 15-NQ/TW (2012), Nghị quyết số 28-NQ/TW (2018), Nghị quyết số 42-NQ/TW (2023) và Nghị quyết số 18-NQ/TW (2026) là những dấu mốc chính sách được tham luận đề cập trong tiến trình này.

Điểm nhấn lý luận của nghiên cứu là bốn chuyển dịch về nhận thức trong vấn đề bảo đảm an sinh xã hội được tác giả khái quát đó là: từ khắc phục hậu quả sang phòng ngừa, quản trị rủi ro; từ bảo vệ chủ yếu gắn với vị trí việc làm sang tiếp cận theo vòng đời; từ các chương trình phân tán sang hệ thống đa tầng liên kết bảo hiểm, trợ giúp và dịch vụ; từ đánh giá đầu vào, số người thụ hưởng sang đánh giá mức bảo vệ thực tế. Từ kết quả đánh giá thực tiễn, tác giả nhận diện năm vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu: khoảng cách giữa bao phủ trên danh nghĩa và tiếp cận quyền lợi thực chất; nghèo đa chiều và nguy cơ tái nghèo sau cú sốc đời sống; sức ép già hóa dân số; chênh lệch chất lượng dịch vụ thiết yếu; cùng những yêu cầu về đảm bảo tài chính, dữ liệu và trách nhiệm thực thi.

Tham luận đề xuất năm hướng giải pháp bảo đảm an sinh xã hội cần được cụ thể hóa và kiểm chứng trong thời gian tới: Xây dựng hồ sơ an sinh tại xã, phường; Thiết kế bảo hiểm phù hợp thu nhập biến động của lao động linh hoạt; Triển khai các gói hỗ trợ gia đình, liên thế hệ; Phát triển chăm sóc dài hạn và năng lực chống chịu cú sốc; Gắn nguồn lực tài chính với trách nhiệm giải trình dựa trên kết quả. Theo tác giả, mô hình thực thi cần phải theo quy trình từ phát hiện rủi ro, sàng lọc nhu cầu, kết nối hỗ trợ và theo dõi kết quả. Đồng thời, đổi mới cách đánh giá, đo lường kết quả triển khai là điều kiện để kiểm chứng hiệu quả và điều chỉnh chính sách. Thông điệp xuyên suốt của tham luận là an sinh xã hội là cấu phần của mô hình phát triển, hiện đại hóa an sinh xã hội là hiện đại hóa quản trị xã hội.