Tham dự hội thảo có TS. Nguyễn Duy Thụy - Ủy viên Hội đồng Lý luận Trung ương, Viện trưởng; TS. Hoàng Hồng Hiệp - Phó Viện Trưởng; TS. Trần Minh Đức - Phó Viện Trưởng, cũng toàn thể viên chức và người lao động của Viện tham dự trực tiếp tại trụ sở chính và trực tuyến tại chi nhánh của Viện tại Đăk Lăk.  

Phát biểu đề dẫn hội thảo, TS. Nguyễn Duy Thụy, Uỷ viên Hội đồng Lý luận Trung ương, Viện trưởng Viện Khoa học xã hội vùng Trung Bộ và Tây Nguyên nhận định Làng xã khu vực Trung Bộ, Tây Nguyên là nơi hàm chứa giá trị văn hóa độc đáo của các cộng đồng cư dân. Hệ thống giá trị văn hóa làng xã thể hiện sự phong phú, đa dạng qua các di sản văn hóa vật thể và phi vật thể, nuôi dưỡng tâm hồn, tính cách và đời sống tinh thần của cư dân khu vực Trung Bộ, Tây Nguyên. Trong bối cảnh hiện nay, văn hóa làng xã tiếp tục đóng góp các giá trị tích cực đối với ổn định xã hội, giáo dục và phát triển kinh tế. Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa làng xã không chỉ mang lại lợi ích thiết thực cho phát triển kinh tế - xã hội mà còn nâng cao nhận thức, trách nhiệm của cộng đồng địa phương và các chủ thể liên quan đối với sự sống còn của di sản văn hóa. Đặc biệt, trong bối cảnh phát triển bền vững, tôn trọng giá trị văn hóa cùng với bảo vệ môi trường cảnh quan sinh thái của cư dân địa phương là những lợi thế thúc đẩy phát huy nguồn lực văn hóa làng xã, tạo động lực phát triển di sản miền Trung và Tây Nguyên, kết nối các địa điểm di tích lịch sử, văn hóa, đáp ứng nhu cầu bảo tồn và làm giàu giá trị văn hóa.

TS. Nguyễn Duy Thụy - Uỷ viên Hội đồng Lý luận Trung ương, Viện trưởng Viện Khoa học xã hội vùng Trung Bộ và Tây Nguyên phát biểu đề dẫn tại hội thảo

Với những cơ hội mới trong hội nhập, phát triển kinh tế - xã hội và cả những thách thức về biến đổi khí hậu, phai nhạt văn hóa truyền thống, chuyển đổi giá trị và niềm tin cùng với công tác quản lý và bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa làng xã khu vực Trung Bộ, Tây Nguyên đặt ra các yêu cầu mới về nhận diện giá trị, đánh giá thực trạng bảo tồn và phát huy trên cơ sở quy hoạch phát triển văn hóa làng xã bền vững. Đồng thời, cần có sự hợp tác giữa cộng đồng địa phương, doanh nghiệp, nhà quản lý và các bên liên quan nhằm hướng đến xây dựng hệ giá trị và sinh thái văn hóa làng xã mang tính hội nhập và bền vững trong bối cảnh mới.

Hội thảo đã thu hút sự tham gia và đóng góp ý kiến của nhiều nhà khoa học, nhà quản lý và nghiên cứu. Với 15 tham luận được in trong kỷ yếu, 5 tham luận được trình bày cùng các ý kiến thảo luận sôi nổi đã cho thấy một bức tranh toàn diện, đa chiều về sự đa dạng, vai trò lịch sử, cũng như những thách thức mà văn hóa làng xã khu vực này đang phải đối mặt trước làn sóng đô thị hóa, công nghiệp hóa và hội nhập quốc tế. Nhiều mô hình bảo tồn hiệu quả gắn với sinh kế bền vững đã được giới thiệu, nhấn mạnh nguyên tắc “lấy cộng đồng làm chủ thể, lấy văn hóa làm động lực”. Các thảo luận cũng đã chỉ ra những thách thức hiện hữu, bao gồm: sự mai một của các giá trị truyền thống do tốc độ đô thị hóa và di cư; nguy cơ thương mại hóa quá mức làm biến dạng lễ hội và nghi lễ; sự thiếu hụt đội ngũ nghệ nhân kế cận; và đặc biệt là sự xung đột giữa luật tục truyền thống và pháp luật hiện hành trong công tác quản lý văn hóa cơ sở và cần có cách tiếp cận tích hợp, đa ngành, không tách rời bảo tồn khỏi phát triển kinh tế, đặc biệt là du lịch cộng đồng và du lịch di sản.

TS. Phan Thuỳ Giang phát biểu tham luận tại hội thảo

Trên cơ sở các kết quả nghiên cứu và thảo luận, hội thảo đề xuất các kiến nghị và giải pháp trọng tâm nhằm thúc đẩy công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa làng xã theo hai hướng chính: Một là, kiến nghị các cơ quan quản lý cấp trung ương và địa phương ban hành các chính sách cho khu vực Trung Bộ và Tây Nguyên. Ưu tiên cấp thiết lập hồ sơ di sản, đồng thời phân loại mức độ ưu tiên bảo tồn đối với các thiết chế tín ngưỡng đang có nguy cơ mai một cao. Triển khai chương trình số hóa di sản văn hóa phi vật thể (lễ hội, nghi lễ, tri thức dân gian) và vật thể (kiến trúc đình, miếu, làng cổ) nhằm thiết lập cơ sở dữ liệu khoa học, phục vụ công tác nghiên cứu, giáo dục và quảng bá một cách hệ thống. Hai là, phát triển du lịch di sản cộng đồng: Khuyến khích các mô hình “du lịch có trách nhiệm” và “du lịch di sản” tại các làng nghề, làng văn hóa. Nguyên tắc cơ bản là đảm bảo lợi ích kinh tế phải gắn liền với việc nâng cao nhận thức và trao quyền cho cộng đồng địa phương trong việc bảo vệ tính nguyên gốc của di sản.

TS. Trần Thị Thái phát biểu thảo luận tại hội thảo

TS. Nguyễn Thị Thanh Xuyên phát biểu thảo luận tại hội thảo

Hội thảo đã diễn ra thành công tốt đẹp trong không khí cởi mở, trao đổi thẳng thắn dựa trên tinh thần khoa học và trách nhiệm cao. Ban tổ chức kỳ vọng các kiến nghị này sẽ được các nhà quản lý, cộng đồng tiếp nhận và chuyển hóa thành các giải pháp thực tiễn, góp phần bảo tồn và làm giàu kho tàng văn hóa dân tộc, hướng đến mục tiêu phát triển bền vững quốc gia.