Đoàn đã khảo sát tại cụm phế tích Triêm Đức, Miếu Bà và Suối Nước nóng Triêm Đức. Theo các thông tin, cụm phế tích Triêm Đức vốn là dấu tích của đình cổ được xây dựng từ cuối thế kỷ XIX, là nơi sinh hoạt cộng đồng của các cư dân người Việt đầu tiên đến nơi đây lập làng. Địa điểm hiện còn lại các dấu tích đổ vỡ của các trụ cột, tường bao, bức bình phong... Tại địa điểm Miếu Bà ven sông Kỳ Lộ, đoàn khảo sát đã phát hiện dấu tích kiến trúc Champa và giếng Chăm cổ. Cách địa điểm Miếu Bà khoảng 100m là khu vực Suối nước nóng Triêm Đức, hình thành từ nguồn nước ngầm trong lòng đất bị nung nóng bởi nhiệt lượng tự nhiên từ vỏ Trái Đất và thoát ra qua khe nứt khối đá granit bên bờ sông Kỳ Lộ. Các địa điểm phế tích Triêm Đức, Miếu Bà và suối nước nóng phân bố trong một không gian liền khoảng với phạm vi bán kính khoảng 2km. Lâu nay, các địa điểm này là nơi người dân địa phương thường xuyên thực hành sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng, tham quan, nghỉ dưỡng nhưng chưa được đưa vào danh mục di sản, chưa xây dựng hồ sơ khoa học, chưa được quảng bá và đưa vào khai thác kinh tế.

Kết thúc đợt khảo sát thực địa, các chuyên gia khuyến nghị lãnh đạo Ủy ban nhân dân xã Đông Xuân, đề xuất các bước quản lý và khai thác giá trị di sản địa - văn hóa nhóm phế tích Triêm Đức - Miếu Bà - Suối nước nóng Triêm Đức, bao gồm: 1) Tuyên truyền đến người dân về việc bảo vệ cụm di sản, tránh các hoạt động canh tác, tham quan tự phát ảnh hưởng đến hiện trạng cụm di sản; 2) Phối hợp với các cơ quan quản lý văn hóa, cơ quan nghiên cứu chuyên môn xây dựng hồ sơ khoa học, kiến nghị đưa cụm phế tích Triêm Đức, Miếu Bà vào danh mục di sản văn hóa của tỉnh; 3) Rà soát quy hoạch xã, đưa không gian di sản vào quy hoạch đất sinh hoạt văn hóa, phát triển du lịch; 4) Liên kết các tổ chức khoa học, tìm kiếm và thu hút doanh nghiệp, hợp tác xã tham gia nghiên cứu và phục hồi cụm phế tích Triêm Đức - Miếu Bà; 5) Phối hợp doanh nghiệp, hợp tác xã đưa cụm di sản phế tích Triêm Đức - Miếu Bà - Suối Nước nóng Triêm Đức vào tuyến du lịch cộng đồng Con đường di sản nghề muối mà khởi đầu từ làng muối truyền thống Tuyết Diêm (xã Xuân Canh, tỉnh Đắk Lắk).

Đồng Xuân là vùng đất giàu tiềm năng về di sản địa - văn hóa của tỉnh Đắk Lắk, nhưng để giá trị các di sản này trở thành động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương đòi hỏi sự liên kết chặt chẽ vì lợi ích chung của cả cộng đồng, chính quyền, nhà khoa học, nhà doanh nghiệp, hợp tác xã trong và ngoài địa phương./.

Đoàn công tác trao đổi kết quả khảo sát với lãnh đạo Ủy ban nhân dân xã Đồng Xuân