Trong bối cảnh ngành du lịch chuyển mình theo hướng bền vững và bao trùm, du lịch cộng đồng gắn với nông nghiệp, sinh thái và văn hóa bản địa ngày càng được quan tâm như một hướng đi giúp đa dạng hóa sản phẩm du lịch, tạo sinh kế cho người dân và bảo tồn bản sắc địa phương. Sau khi hợp nhất với tỉnh Quảng Nam, thành phố Đà Nẵng có thêm nhiều tiềm năng và dư địa để phát triển loại hình này. Tuy nhiên, việc xây dựng và vận hành các mô hình du lịch cộng đồng vẫn còn không ít vấn đề đặt ra, đặc biệt là sự liên kết giữa các tác nhân trong chuỗi. Trên tinh thần đó, cách tiếp cận phân tích chuỗi giá trị được lựa chọn nhằm nhận diện các khâu tạo giá trị, cơ chế phân phối lợi ích và những “nút thắt” cản trở sự phát triển hiệu quả của mô hình. Đợt khảo sát trải rộng trên nhiều địa bàn với đặc trưng địa hình đa dạng, từ các điểm du lịch cộng đồng vùng cao phía Tây, vùng đồng bằng ven đô, các làng quê ven sông cho đến khu vực làng cổ trung du.

Theo báo cáo của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Đà Nẵng về phát triển du lịch nông nghiệp, nông thôn, đến năm 2025 hoạt động du lịch gắn với nông nghiệp, nông thôn trên địa bàn đã thu hút hơn 4.000 hộ gia đình tham gia với hàng nghìn lao động trực tiếp và gián tiếp, doanh thu đạt trên 300 tỷ đồng, đồng thời hình thành gần 15 hợp tác xã du lịch. Những con số này cho thấy du lịch cộng đồng đang dần trở thành một hướng phát triển kinh tế đáng kể ở khu vực nông thôn của thành phố.

Một ghi nhận nổi bật từ thực địa là du lịch không chỉ bổ sung thêm một hoạt động kinh tế mà đang từng bước định hình lại chuỗi giá trị ở khu vực nông thôn. Nhiều hoạt động sản xuất nông nghiệp và tiểu thủ công nghiệp vốn có giá trị gia tăng thấp và đầu ra khó khăn, khi gắn với du lịch đã trở thành sản phẩm trải nghiệm có giá trị cao hơn, mở rộng thị trường và tạo thêm việc làm cho cộng đồng. Cùng với đó, du lịch thúc đẩy hình thành các hình thức tổ chức mới như hợp tác xã, tổ hợp tác, làm thay đổi cách thức liên kết và phân phối lợi ích trong cộng đồng.

Khảo sát cũng cho thấy vai trò ngày càng rõ của các tác nhân kết nối thị trường, đặc biệt là đơn vị lữ hành trong việc dẫn dắt và định hình sản phẩm tại điểm đến. Sự tham gia của khu vực kinh tế tư nhân và các đơn vị lữ hành mang lại động lực phát triển, song cũng đặt ra yêu cầu về một cơ chế quản trị hài hòa, trong đó cộng đồng và hợp tác xã giữ được vị thế chủ động thay vì lệ thuộc hoàn toàn vào kênh khách bên ngoài. Đây là một trong những vấn đề mà nhiệm vụ sẽ tiếp tục phân tích sâu.

         Quá trình khảo sát cũng cho thấy sự phát triển của các điểm du lịch cộng đồng gắn liền với yếu tố vị trí địa lý. Những điểm nằm gần các trung tâm du lịch hoặc đô thị lớn có lợi thế rõ rệt trong tiếp cận nguồn khách và mạng lưới lữ hành, kênh phân phối sản phẩm du lịch. Chẳng hạn, làng rau Trà Quế nằm gần phố cổ Hội An và không xa trung tâm Đà Nẵng nên thuận lợi đón lượng khách lớn; hay như các điểm du lịch cộng đồng Hòa Bắc (nay thuộc phường Hải Vân) với vị trí vùng ven, phù hợp để phát triển loại hình trải nghiệm du lịch nông thôn ngắn ngày cho cư dân đô thị. Ngược lại, các điểm ở xa trung tâm, nhất là khu vực vùng cao phía Tây như điểm du lịch sinh thái Lộc Trời (xã Hùng Sơn), nằm xa các trung tâm du lịch và kênh phân phối, chủ yếu vận hành thông qua hợp tác xã và hộ dân địa phương, dòng khách còn khiêm tốn và mang tính mùa vụ. Yếu tố vị trí và khả năng tiếp cận, vì vậy, là một trong những điều kiện ban đầu tác động hai chiều đến khả năng thu hút khách và hiệu quả hoạt động của chuỗi giá trị.

Bên cạnh những chuyển biến tích cực, quá trình phát triển du lịch nông nghiệp, sinh thái cộng đồng cũng bộc lộ những thách thức. Tại một số điểm, sự phát triển và quá trình đô thị hóa nông thôn đang tác động đến không gian, cảnh quan và các giá trị văn hóa truyền thống - vốn là những nguồn tài nguyên quan trọng của du lịch cộng đồng gắn với nông nghiệp và sinh thái. Đồng thời, hạ tầng chưa đồng bộ, dịch vụ quy mô nhỏ, sản phẩm còn đơn giản và sự liên kết tuyến điểm còn hạn chế cũng là những nút thắt được ghi nhận. Điều này cho thấy việc dung hòa giữa phát triển và bảo tồn là bài toán then chốt đối với sự bền vững của mô hình.