Chiều ngày 21-6-2026, tại Hội trường A1, Học viện Chính trị khu vực III, thành phố Đà Nẵng, Cơ quan Thường trực Tạp chí Cộng sản tại miền Trung - Tây Nguyên phối hợp với Học viện Chính trị khu vực III tổ chức Hội thảo khoa học về phát triển bền vững các đặc khu kinh tế trong bối cảnh đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Trong chương trình, TS. Phan Thị Sông Thương, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Xã hội và Môi trường, Viện Khoa học xã hội vùng Trung Bộ và Tây Nguyên, trình bày tham luận “Bảo đảm sinh kế bền vững cho người dân trong quá trình xây dựng các đặc khu tại khu vực miền Trung”.

Điểm nổi bật của tham luận là cách đặt người dân và cộng đồng địa phương vào trung tâm của mô hình đặc khu. Theo TS. Phan Thị Sông Thương, đặc khu có thể mở ra động lực tăng trưởng mới từ kinh tế biển, logistics, cảng biển - sân bay, công nghệ cao và thương mại tự do; song cũng tạo sức ép lên đất đai, mặt nước, không gian biển, cấu trúc cộng đồng và năng lực thích ứng của người dân. Vì vậy, câu hỏi đặt ra xây dựng đặc khu không chỉ tạo ra bao nhiêu tăng trưởng, mà là người dân được tham gia, lựa chọn và đồng hưởng lợi như thế nào.

Từ góc nhìn học thuật, tham luận có sự kết hợp các khung lý thuyết về sinh kế bền vững, tiếp cận năng lực, sinh kế chống chịu, chuyển đổi công bằng, an sinh xã hội thích ứng và quản trị số lấy con người làm trung tâm. Cách tiếp cận này cho thấy, sinh kế không thể chỉ đo bằng thu nhập hay số lượng việc làm, mà phải được nhìn nhận qua quyền tiếp cận tài nguyên, năng lực chuyển đổi nghề, mức độ tham gia, khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu và khả năng tiếp cận dữ liệu, dịch vụ số. Đặc biệt, cách tiếp cận này phù hợp với đặc thù của khu vực miền Trung với không gian ven biển hẹp, thường xuyên chịu bão lũ, xói lở, hạn hán và suy giảm nguồn lợi.

Tham luận của TS. Phan Thị Sông Thương đã đề xuất mô hình bảo đảm sinh kế bền vững gồm 5 trụ cột: đánh giá tác động và tham vấn trước phê duyệt; bảo đảm quyền đất đai, tái định cư, phục hồi sinh kế và chia sẻ lợi ích; phát triển kỹ năng, việc làm ổn định và an sinh thích ứng; kết nối người dân, hợp tác xã, hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ vào chuỗi giá trị địa phương; xây dựng nền tảng dữ liệu sinh kế, đổi mới xã hội và quản trị số. Điểm then chốt là các trụ cột phải vận hành đồng bộ: đào tạo phải gắn với tuyển dụng, tín dụng phải gắn với thị trường, bồi thường phải dẫn đến phục hồi sinh kế thực chất.

Tham luận cũng gợi mở ba cơ chế triển khai có tính thực tiễn cao: lập kế hoạch phục hồi sinh kế; đào tạo kỹ năng đi trước tác động và gắn với nhu cầu doanh nghiệp; hình thành đầu mối hỗ trợ phát triển nhà cung ứng địa phương để hộ kinh doanh, hợp tác xã và doanh nghiệp nhỏ tham gia vào chuỗi giá trị và cung ứng của đặc khu. Cùng với đó, chuyển đổi số cần giúp người dân nhìn thấy thông tin quy hoạch, tiếp cận hỗ trợ, phản ánh vấn đề và giám sát kết quả chính sách, chứ không chỉ là hạ tầng kỹ thuật.

Kết thúc tham luận, TS. Phan Thị Sông Thương nhấn mạnh: Phát triển đặc khu không chỉ là hình thành không gian tăng trưởng, mà phải là không gian mở rộng quyền lựa chọn, năng lực chuyển đổi và vị thế tham gia của người dân địa phương. Thông điệp này góp phần bổ sung một góc nhìn nhân văn, thực tiễn và có tính tư vấn chính sách cao cho quá trình xây dựng mô hình đặc khu ở miền Trung trong bối cảnh phát triển nhanh nhưng phải bảo đảm công bằng, chống chịu và bền vững.